Yerçekimi Yasası

Cevapla
erkanca
Mesajlar: 486
Kayıt: Cmt Ara 29, 2018 9:00 pm

Yerçekimi Yasası

Mesaj gönderen erkanca » Çrş Oca 02, 2019 2:14 pm

erçekimi, en basit ifadeyle, iki kütlenin birbirine doğru uyguladığı kuvvettir. İlk kez Sir Isaac Newton‘ un matematiksel olarak betimlediği yerçekimini, yüzyıl kadar önce Einstein açıklığa kavuşturdu. Einstein’ ın 20. yüzyılın başlarında öne sürdüğü yerçekimi dalgaları, 2015 yılında LIGO interferometresi tarafından algılandı ve yerçekimi dalgalarını yüzyıl önce öne süren Einstein bir kez daha haklı çıktı.

Yerçekimi dalgalarının keşfiyle LIGO interferometresine katkılarından dolayı Rainer Weiss, Barry C Barish ve Kip S. Thorne 2017 yılında fizik dalında nobel ödülü kazandılar.

Peki yerçekimi dalgaları ya da yerçekimsel dalga nedir?
Einstein’ ın tahminleri uzay ve zamanın birbirinden bağımsız olmadığını, hatta birbirine işlenmiş kumaş gibi bir yapıya sahip olduğunu söylüyordu. Buna uzay-zaman (spacetime) ya da uzay-zaman dokusu dedi. Uzay-zaman esnekti. Cisimler kütleleri ölçüsünde uzay-zamanı büküyordu. Dolayısıyla ortada bir kuvvet yoktu. Bükülen uzay-zamanda cisimler birbirine doğru düşüyordu. Bu da bir çekim kuvveti gibi algılanıyordu. Yerçekimi, bükülen uzay-zamanda cisimlerin birbirine doğru düşmesinden başka birşey değildi.

Esnek uzay-zamandaki bu bükülmelere evreni gözlemlerken yıllar içinde pek çok kez şahit olduk. Doppler etkisi denilen kırmızıya kayma, kara deliğin arkasında kalan bir galaksinin ışığının kırılıp bize ulaşması ışığın bükülen uzay zamanda yaptığı yolculuğun göstergelerinden birkaçıydı. Ancak Einstein’ a göre bükülen uzay ve zaman kütlelerin etkileşimlerine bağlı olarak dalgalar halinde hareket etmeliydi. Yıllardır bilim insanları yerçekimi dalgaları denilen Einstein’ ın bu öngörüsünü aradı ve sonunda 2015 yılında LIGO interferometresi bu yerçekimsel dalgaları tespit etmeyi başardı.


Yerçekimi dalgalarını durgun bir suya atılan taşın oluşturduğu dalgalara benzetebiliriz. Evrende kıyamet derecesinde büyük çarpışmalar ancak bu yerçekimi dalgalarını oluşturabiliyor ve bu dalgalar ışık hızında hareket ederek evrenin dört bir yanına dağılıyor. LIGO interferometresinin tespit ettiği bu yerçekimi dalgaları da 1,3 milyar ışık yılı uzaklıkta iki kara deliğin birbiriyle çarpışması sonucunda meydana gelen uzay-zaman dalgalanmasından ibarettir. Devasa kütleye sahip bu iki cismin uzay-zamanda oluşturduğu etki öylesine büyük ki, eğer benzer olay galaksimizde yakın bir yerlerde yaşansa uzay-zamanda meydana gelecek bu dalgalanma tüm dünyayı hatta Güneş sistemini dahi yok edebilir.

Yalnız buradaki ayrımı iyi anlayalım. Bu dalgalanmalar ışık ya da başka bir enerjiden ibaret değil. Düşünün ki içinde bulunduğunuz mekan ve zaman bir saniyede defalarca çok şiddetli olarak kıvrılıp bükülüyor. Etrafta mevcut olan her cisim ve hepimiz moleküllerimize kadar ayrışabiliriz. Neyse ki LIGO’ nun tespit ettiği yerçekimi dalgaları o kadar uzakta ki, bize sadece çok çok küçük boyutta ve oldukça hassas ölçümlerle hissedilebilecek şiddette ulaşıyor. Bu yüzden korkulacak bir durum yok. Şimdilik… 🙂



Kaynaklar:
www.ligo.caltech.edu/page/what-are-gw
www.nasa.gov
www.nobelprize.org/prizes/physics/2017/summary/

Cevapla