Karbon-14

Cevapla
erkanca
Mesajlar: 486
Kayıt: Cmt Ara 29, 2018 9:00 pm

Karbon-14

Mesaj gönderen erkanca » Çrş Oca 02, 2019 2:10 pm

Karbon-14 (radyokarbon), karbon elementinin bir izotopudur. Karbon-14 organik materyallerin yaş tayininde kullanılır. Yaş tayini yapılırken testin nasıl bir prensiple işlediğini yazının devamında okuyabilirsiniz.

Aynı elementin farklı kütleli varyasyonlarına izotop denir. Karbonun üç izotopu vardır: Karbon-12, karbon-13 ve karbon-14. Karbon-14 radyoaktif bir elementtir. Yani çekirdeğinde bulunan parçacıklar değişmeye yatkındır.

Karbon-14′ ün doğada oluşumu
Karbon-14 oluşumunda uzaydan gelen kozmik ışınlar önemli rol oynar. Bu kozmik ışınların büyük çoğunluğu Güneş’ den gelir. Kozmik ışınlarla etkileşen havadaki atomlar yüksek enerjili nötron parçacıkları salar. Bu nötronlar havada en yüksek oranda bulunan azot ile çarpışarak azot atomlarından bir proton salınmasına yol açar. Bir nötron kazanıp bir proton kaybeden azot atomu karbon-14 atomuna dönüşür.

Azot atomunun 7 protonu, 7 nötronu vardır. Yüksek enerjili nötron ile çarpışınca bir proton salar ve bir nötron kazanır. Böylece 6 proton ve 8 nötrona sahip karbon-14′ e dönüşür.

Karbon-14′ ün canlılara geçmesi
Karbon-14 kararlı bir element olmadığı için havada tek başına bulunamaz. Oksijenle birleşerek karbondioksit oluşturur. Bitkiler fotosentez sırasında karbon-14 içeren karbondioksidi alırlar. Böylece karbon-14 bitkilerde depolanmış olur. Karbon-14 bitkilerden bitki yiyen hayvanlara geçer. Onlardan da diğer etçil hayvanlara ve insanlara geçer. Bu şekilde tüm canlılar hayatları boyunca karbon-14 absorblarlar.

Karbon-14 yarılanma süresi
Karbon-14′ ün radyoaktif bir element olduğundan bahsetmiştik. Canlılar öldüğünde dışarıdan karbon-14 alımı biter. Ölmüş canlı kalıntılarındaki karbon-14 zamanla bozunmaya başlar. Buna beta bozunumu denir. Beta bozunumunda karbon-14 atomunun çekirdeğindeki bir nötron bir protona dönüşerek elektron ve anti-nötrino denilen bir atomaltı parçacık salınımı yapar. Böylece karbon-14 tekrar azot-14′ e dönüşerek zaman içinde tükenmeye başlar. Canlının öldüğü andan itibaren sahip olduğu karbon-14 miktarı 5730 yılda yarıya düşer. Buna karbon-14′ ün yarılanma süresi denir. Kalan karbon-14 miktarı 5730 yıl sonra tekrar yarıya düşer ve bu şekilde devam eder.

Karbon-14 yaş tayini
Canlı vücutlarındaki karbon-14′ ün karbon-12′ ye oranı sabittir. Ayrıca karbon-14′ ün aksine karbon-12 tükenmez ve canlı kalıntılarındaki miktarı değişmez. Buradan yola çıkılarak herhangi bir canlı kalıntısındaki karbon-12 ve karbon-14 miktarları tespit edilerek günümüze kadar kalmış olan karbon-14 miktarından canlının ölümünün üzerinden ne kadar zaman geçtiği anlaşılabilir. Çünkü biliyoruz ki karbon-14′ ün yarılanma süresi 5730 yıl ve mevcut karbon-12 miktarına göre canlının öldüğü anda sahip olması gereken karbon-14 miktarı bilinebilir. Başlangıçtaki karbon-14 miktarı ile günümüze kadar kalmış olan karbon-14 miktarı arasında kaç kez yarılanma olduğu hesaplanarak yaş tayini yapılabilir.



Karbon-14 ile hangi materyallerin yaş tayini yapılır?
Karbon-14 ile bitki, hayvan, insan gibi tüm canlılara ait kalıntı ve fosillerin yaş tayini yapılabilir. Ayrıca karbon-14 arkeoloji alanında yiyecek artıklarının bulunduğu eski çağlara ait çömlek ve kapların da yaş tayininde kullanılmaktadır. Karbon-14 ile hesaplanabilecek yaş sınırı 50 bin yıldır. İlaveten karbon-14 yaş tayini testi kesin bir yaş vermez. Belirli bir yıl aralığı verir. Ancak gelişen teknoloji sayesinde çok hassas ölçümler yapılmakta ve yaş tayininde belirlenen yıl aralıkları giderek kısalmaktadır.
Kaynak:http://www.teorileri.com/karbon-14-test ... l-yapilir/

Cevapla